Osmanlı Devleti Yükselme Dönemi (1453 – 1579)

Yükselme Dönemi Padişahları

Fatih Sultan Mehmet Dönemi (1451 – 1481)

İstanbul’un Fethi

İstanbul’un Fethinin Nedenleri

  • Anadolu ve Rumeli toprak bütünlüğünü bozması
  • Boğazlara ve İpek yoluna hakim olma isteği
  • Bizans’ın Anadolu Beylikleri ile iş birliği içinde olması
  • Bizans’ın haçlı seferlerine sebep olması, şehzadeleri koruması ve kışkırtması
  • İstanbul’un bir bilim ve kültür merkezi olması
  • Hz. Muhammed’in hadis-i şerifi

Fetih İçin Yapılan Hazırlıklar

  • Şahin topları döküldü.
  • Mancınık ve hareketli kuleler inşa edildi.
  • 400 parçalık donanama hazırlandı.
  • Avrupa devletleri ve Anadolu
  • Beylikleriyle saldırmazlık antlaşması imzalandı.

Bizans’ın Aldığı Önlemler

  • Grejuva ateşini çoğalttı.
  • Haliç’e zincir çekti.
  • Avrupa’dan yardım istedi
  • Katolik ve Ortadoks mezheplerini birleştirmeyi çalışmıştır. Bu durum Ortadoksların tepkisine neden olmuştur.

NOT: “İstanbul’da kardinal külahı görmektense Osmanlı Sarayı görmeyi tercih ederim.” diyen Bizans devlet memuru GRİVAS NOTARAS’tır.

Fethin Sonuçları

  • II. Mehmet’e “fatih” unvanı verildi.
  • Kuruluş bitti, yükselme başladı.
  • Anadolu ve Rumeli topraklarında bütünlük sağlandı.
  • Boğazlar ve İpek yolu bizim elimize geçince Avrupalılar 1492’de Coğrafi Keşiflere başladılar.
  • Ortaçağ kapandı, yeniçağ başladı.
  • Feodilite zayıflamaya başladı.
  • İstanbul’dan kaçan bilim insanları Rönesans’ın başlamasına neden oldular.

Diğer Gelişmeler

  • Topkapı Sarayı yapıldı. Ayasofya camiye çevrildi.
  • İlk defa altın para basıldı.
  • İlk defa iltizam sistemi uygulandı.
  • İlk defa müsadere sistemi uygulandı.
  • Cülus bahşişi yasallaştı.
  • Divana ilk defa Nişancı atandı.(örfi hukuk)
  • Örf-i hukuk yazılı hale geldi. (Kanunname-Ali Osman)
  • Sahn-ı Seman medreseleri ile Tetimme medreseleri açılmıştır.
  • İlk defa kapitülasyon imtiyaz verildi.( Venedik)
  • Kilitbahir Kalesi inşa edilmiştir.
  • Sahn-ı Seman Medreseleri açılmıştır.
  • Kanunname-i Al-i Osman (Fatih Kanunnamesi) hazırlanmıştır.(ilk kanunnmame). böylece katil katli yasallaşmıştır.
  • Kapalıçarşı yapılmıştır.
  • Fatih Sultan Mehmet İtalyan sanatçı Bellini’yi İstanbul’a getirtmiş ve ilk kez portresini çizdiren hükümdar olmuştur.
  • Sinan Bey İtalya’ya resim sanatı eğitimi için gönderilmiştir.
  • Anadolu’da Candaroğullarından Sinop ve Samsunu, Karamanoğullarından Konya ve Karamanı, Cenevizlilerden Amasra’yı aldı. Trabzon Rum İmparatorluğu’na son vermiştir.
  • Balkanlar’da Sırbistan(Belgrad hariç), Bosna-Hersek, Arnavutluk, Mora yarımadası, Eflak-Boğdan alınmıştır.
  • Denizlerde; Ege adası, Yunan Adaları, Bozcaada, Gökçeada, Kırım alındı.

II. Bayezid Dönemi (1481 – 1512)

  • “Cem Sultan Olayı” döneme damgasını vurdu. İlk defa bir iç sorun dış dorun haline gelmiştir.
  • Karamanoğullarına tamamen son verildi.
  • 1511 Şahkulu isyanı çıktı. (Safevi devletinin Anadolu’yu ele geçirmek amacıyla yaptığı şii propagandası)
  • “Küçük Kıyamet” olarak nitelendirilen İstanbul depremi olmuştur.
  • Edirne’de müzikle tedavi yapan darüşşifa açılmıştır.
  • Rönesans sanatçısı Leonardo Da Vinci Haliç’i Boğaziçi’ne bağlayan bir köprü yapma isteğini mektupla 2. Bayezit’e bildirdi.
  • Kemal Resi komutasındaki bir donanma İspanya’ya giderek zulüm gören yahudi ve müslümanları İstanbul’a getirdi.
  • Yükselme Dönemi içinde bir duraklama dönemi olarak bilinir.

I. Selim (Yavuz) Dönemi (1512 – 1520)

  • Babasını (II. Bayezid) tahttan indirerek padişah olmuştur. Babası “kılıcın keskin, ömrün kısa olsun” demiştir.
  • Tarihçiler tarafından “8 seneye 80 yıllık iş sığdırmış padişah” olarak bilinir.
  • Kendisi döneminde Bozoklu Celal Ayaklanması bastırılmıştır.( Bu isyan ekonomik temellidir)
  • Doğu siyaseti için bölgeleri tanımak amacıyla “Selimname” ve “Bleşt Behişt” adlı kitap yazarı İdris-i Bitlisi’yi okumuştur.
  • 1514’te İran (Safevi) ile “Çaldıran Savaşı” yapıldı ve bu başarıda tüfekli askerlerimiz etkili oldu.
  • “Turnadağ Savaşı” ile Dulkadiroğullarına son verildi. Böylece Anadolu’da Türk siyasi birliği kesin olarak sağlandı.
  • 1516’da Memlük ile “Mercidabık Savaş”ı yapılıp kazanıldı, halife esir alındı.
  • Yavuz, Şam’da “Muhyiddin Arabi’nin “ mezarını bulup külliye yaptırdı.
  • 1517’de Memlük ile “Ridaniye Savaşı” yapılıp, kazanıldı.

Ridaniye Savaşının Sonuçları

  • Halifelik Osmanlı’ya geçti.
  • Osmanlı da teokratik devlet anlayışı güçlendi.
  • Baharat Yolu Osmanlı’ya geçti.
  • Kutsal Emanetler İstanbul’a getirdi.
  • Mısır hazinesi İstanbul’a getirildi.

NOT: “Kim benden sonra benim kadar hazineyi doldurursa kapılar onun mührü ile mühürlensin, dolduramazsa benim mührümle mühürlenmeye devam etsin” demiştir.

NOT: Topkapı Sarayı’nda günümüze kadar canlı Kuran okunur.

NOT: Ridaniye Savaşı devam ederken Avrupa’da yaşanan eş gelişme Reform’dur.

Kanuni Sultan Süleyman Dönemi (1520 – 1566)

  • Yavuz Sultan Selim’in tek oğlu olduğu için herhangi bir sorun olmadan tahta çıkmıştır.
  • Kanuni Sultan Süleyman en uzun tahtta kalan padişahtır.
  • Belgrad fethedilmiştir (1521).
  • Rodos fethedilmiştir (1521).
  • Macarlarla Mohaç Meydan Savaşı yapıldı.(Dünyanın en kısa süren savaşıdır)
  • İlk defa Viyana kuşatıldı.
  • Almanya seferine çıkıldı. Şarlken’in elindeki Fransa kralı kurtarıldı.
  • Fransa’ya ilk kez kapitülasyon verildi.
  • Kalenderoğlu, Baba Zünnun, Canberdi Gazali ve Ahmet Paşa isyanları bu dönemde çıkmıştır.
  • Osmanlı sarayına ilk Fransız elçi gelmiştir.
  • Kanuni’nin hocası Kastamonulu Hayreddin’dir.
  • Mimar Sinan, Fuzuli, Baki, Niyazi, Pir Sultan Abdal, Arifi bu dönemde yaşamışlardır.
  • Avusturya kralı ile (Arşidük) Osmanlı arasında İstanbul antlaşması imzalandı. Böylece Avusturya arşidükü Osmanlı sadrazamına denk sayıldı. Orta Avrupa siyasi üstünlüğü Osmanlı’ya geçmiştir.
  • 1535’te Fransa ile kapitülasyon antlaşması imzalandı. Ancak bu antlaşma her iki taraftan birinin ölmesiyle son buluyordu.
  • 1528’de Haçlılarla Preveze savaşı yapıldı. (Andre Doria ile Barbaros Hayrettin Paşa ) Böylece Akdeniz bir Türk gölü haline gelmiştir.

NOT: Preveze Deniz Savaşı’nın yıl dönümleri günümüzde Donanma Günü olarak kutlanır.

  • İlk defa İran ile Amasya antlaşması imzalandı.(1555)
  • Haçlılarla Kuzay Afrika da egemenliğimizi pekiştiren “Cerbe Deniz Savaşı” yapıldı ve kazanıldı.(1560)
  • 1566’da Zigetvar Seferi yapıldı.(Kanuni’nin son seferi)
  • Trablusgarp, Tunus, Fas ve Cezayir alınarak Kuzay Afrika’nın fethi tamamlandı.
  • Ayrıca Hindistan üzerine 4 sefer yapıldı.( Portekiz tehdidinden dolayı) Ancak bölgenin uzak olması, Gemilerin okyanusa dayanamaması, Gucerat Sultanlarının donanmamıza yardım etmemesinden dolayı seferler başarısız oldu.

Hint Seferine Katılan Kaptanlar

  • Hadım Süleyman
  • Piri Reis (idam edilmiştir)
  • Murat Reis
  • Seydi Ali Reis (Miratül’ Memalik)

Sokullu Mehmet Paşa Dönemi (1564 – 1579)

  • Sokullu Mehmet Paşa; Kanuni, 2. Selim, 3. Murat dönemlerinde sadrazamlık (veziriazamlık)yapmıştır.
  • Özellikle 2. Selim ve 3. Murat döneminde yönetimde çok etkili olmuştur. Bundan dolayı bu döneme Sokullu Devri denmiştir.
  • 1571’de Kıbrıs alındı. Kıbrıs’ın alınmasından rahatsız olan Haçlılar İnebahtı’da donanmamızı yaktılar.

NOT: Bu savaşta Don Kişot’un yazarı Carvantes elini kaybetmiştir.

Sokullu Mehmet Paşa’nın Projeleri

Don – Volga Kanalı Projesi

  • Don Volga ırmaklarını birleştirme projesidir.
Amaçları
  • Rusların güneye inmesini engellemek
  • Kırım’ı korumak
  • Orta Asya Türkleri ile bağlantıyı kurmak
  • İran’ı kontrol etmek
  • Mimar Sinan görevlendirildi, ancak durduruldu. Ruslar tarafından tamamlanmıştır.

Süveyş Kanalı Projesi

  • Baharat Yolu’nu tekrar canlılık kazandırılmak istenmiştir.
  • 1869 yılında Fransa ve İngiltere tamamladı.

Marmara – Karadeniz Projesi

  • Amacı Karadeniz’e ikinci bir hat açmaktır.
  • Baharat yoluna canlılık katmak da istenmiştir.
  • Proje hayata geçirilememiştir.

KPSS tarih notları için tıklayınız…