Osmanlı Devleti Gerileme Dönemi (18. Yüzyıl)

Gerileme Dönemi Padişahları

  • III. Ahmet
  • I. Mahmut
  • III. Osman
  • III. Mustafa
  • I. Abdulhamit
  • III. Selim

Siyasi Gelişmeler (Antlaşmalar ve Savaşlar)

1700 – İstanbul Antlaşması (Osmanlı Devleti – Rusya)

Rusya ilk defa Karadeniz’e inme fırsatı bulmuştur.

1703 – Edirne Vakası

II. Mustafa tahttan indirilmiş III. Ahmet tahta çıkmıştır.

1711 – Prut Antlaşması (Osmanlı Devleti – Rusya)

Kaybedilen toprakları geri alma ümidi doğmuştur.

(1715 – 1718) – Petervaradin Savaşı (Osmanlı Devleti – Avusturya)

  • Bu savaş kaybedildi.
  • Avusturya ile PASAROFÇA ANTLAŞMASI yapıldı.
    • Pasarofça antlaşması ile batının üstünlüğü kabul edildi.
    • Bu antlaşma ile Lale Devri’ne girildi.

1724 – İstanbul Antlaşması ( Osmanlı Devleti – Rusya)

İlk dostluk antlaşması yapıldı.

(1736 – 1739) – Belgrad Savaşı (Osmanlı Devleti – Rusya/Avusturya)

  • Osmanlı Devleti kazanmıştır, her iki devletle Belgrad Antlaşması imzalandı.
  • 1740 yılında I. Mahmut Belgrat Antlaşması’na arabuluculuk yapan Fransa’ya kapitülasyonları sürekli hale getirmiştir.

1746 – Kerden (Kasr-ı Şirin) Antlaşması (Osmanlı Devleti – İran)

Bugünkü İran sınırımız çizilmiştir.

1774 – Küçük Kaynarca Antlaşması (Osmanlı Devleti – Rusya)

  • Kırım’a bağımsızlık verildi.
  • Kırım halkı dini açıdan halifeye bağlı kaldı.
  • İlk defa Osmanlı Devleti savaş tazminatı ödedi.
  • Karadeniz Türk gölü olma özelliğini kaybetmiştir.
  • Rusya’nın kapitülasyonlardan yararlanmasına karar verildi.
  • Rusya için İstanbul da elçilik açıldı.
  • Balkanlarda Rusya konsolosluk açabilecek ayrıca orjinal metinde olmamasına rağmen “Ortadoksların dini lideri Rusya’dır.” maddesi Rusya tarafından antlaşmaya eklendi.

1779 – Aynalıkavak Tenkihnamesi

  • Kırım’da Şahin Giray’ın Kırım Hanı olması kabul edildi.
  • Kırım özerk oldu.

1783’te Rusya Kırım’ı ilhak etti.

1791 – Ziştovi Antlaşması

  • 1787 – 1792 yılında Rusya-Avusturya ittifakı ile Osmanlı arasında savaş başladı.
  • Fransız İhtilalinden etkilenen Avusturya Osmanlı Devleti ile Ziştovi antlaşmasını imzalayıp savaştan çekildi.

1792 – Yaş Antlaşması (Osmanlı Devleti – Rusya)

  • Osmanlı Devleti Kırım’ın Rusya’ya ait olduğunu kabul etti.
  • Bu süreçten sonra Osmanlı Devleti dağılma sürecine girdi.

18. Yüzyıl Islahatları

Genel Özellikleri

  • Batı (Avrupa) örnek alınmıştır.
  • Baskı ve şiddet yoluyla benimsetilmek istenmiştir.
  • 18. yüzyıla göre daha kalıcı olmuştur.
  • Hukuk hariç her alanda yapılmıştır (en çok askeri alanda).
  • Saray, ulema ve asker ıslahatlara karşı çıkmıştır.

III. Ahmet Dönemi (Lale Devri) (1718 – 1730)

Genel Özellikleri

  • 1718’de Pasarofça ile başlayıp, Patrona Halil İsyanı ile sona ermiştir.
  • Padişah III. Ahmet Sadrazamı Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’dır.
  • Minyatür ustası Levni, şairi Nedim’dir.
  • Avrupa ilk defa örnek alındı.
  • Lale Devrinde askeri ıslahat bulunmaz.

Lale Devri Islahatları

  • İlk defa özel matbaa Macaristan’dan İbrahim müteferrika ve Sait Efendi tarafından getirildi.           
    • Osmanlı Devleti’ne getirilen ilk teknik yeniliktir.
    • Dini eserlerin basımı yasaktır.
    • İlk basılan eser Vani Mehmet Efendi’ye ait olan “Van Kulu Lügatı’dır.”
  • Batıya ilk geçici elçilikler açıldı.( Paris, Viyana, Varsova, Moskova)
  • Yirmi Sekiz Mehmet Çelebi ilk elçidir. (paris)
  • Yirmi Sekiz Mehmet Çelebi Paris Sefaretnamesini yazdı.Batıya açılan ilk pencere kabul edildi.

NOT: Sefaretname; Risale, Takrir, Seyahatname, Havadisname isimlerini de alır.

  • Tercüme Encümenliği kuruldu.
  • Çiçek aşısı getirildi. (İran’dan / Doğu)
  • Tulumbacılar Ocağı kuruldu.(itfaiye)
  • Osmanlı  devleti’nde batı tarzında yapılan ilk eser 3. Ahmet Çeşmesi’dir.
  • Batı tarzında yapılan ilk cami Nur-i Osmaniye’dir. (3. Osman zamanında yapıldı)
  • Barok, Rokoko ve gotik tarzı üslup benimsenmiştir.
  • Patrona Halil İsyanı ile bu dönem sona ermiştir.

I. Mahmut Dönemi

  • Ülke içinde kütüphaneler açtırdı. El yazması eserleri toplattı.
  • İlk defa batı tarzında askeri ıslahat yapıldı.
  • İlk defa Batı’dan bir uzman getirildi. (Comte de Bonneval/ Humbaracı Ahmet Ocağı)
  • Osmanlı tarihinde batı tarzında ıslah edilen humbaracı Ocağıdır.
  • Osmanlı tarihinde batı tarzında açılan ilk teknik okul ise Hendeshane’dir.

III. Mustafa Dönemi

  • Koca Ragıp Paşa dönemin Sadrazamıdır.
  • Deniz Mühendishanesi kuruldu. (Bahr-i Hümayun)
  • İlk defa iç borçlanma yapıldı. (Esham Senedi)
  • Sürat Topçuları Ocağı kuruldu.

I. Abdülhamit

  • Cülus bahşişi verme geleneğini yasakladı.
  • Ulufe alım satımını yasakladı.
  • İstihkam Okulu açılmıştır.
  • Kürk satışı yasaklandı.
  • Bilim insanlarının kendi kıyafetleri, dilleriyle ve kendi dinleriyle devlette çalışmalarına izin verilmiştir.

III. Selim Dönemi

Genel Özellikleri

  • Yaptığı tüm ıslahatlara “Nizam-ı Cedit” denir.
  • Islahatlarda Fransa’yı örnek almıştır.
  • Osmanlı tarihinde radikal(sıradışı) yönde ilk ıslahatları yapmıştır.
  • Kabakçı Mustafa Paşa isyanıyla 3. Selim tahttan indirilmiştir.

Yapılan Islahatlar

  • İlk defa kalıcı elçilik açıldı. ( Londra/ Yusuf Agah Efendi)
  • İlk defa devlet matbaası kuruldu.( Matbaa’yı Amire)
  • Deniz Mühendishanesi geliştirilerek “Mühendishane-i Bahr-i Hümayun açıldı.
  • Mühendishane-i Berri Hümayun açıldı. (Kara Mühendishanesi)
  • Fransızca sadece askeri okullarda zorunlu ilk yabancı resmi dil ilan edildi.
  • Levent ve Selimiye kışlaları yapıldı.
  • Şeyhülislam yetkileri kısıtlandı.
  • Yerli malı kullanımına teşvik edildi.
  • Nizam-ı Cedit adında ordu kuruldu.

NOT: Nizam-ı Cedit ordusunun ilk başarısı Cezari Ahmet Paşa’nın Fransa’ya karşı Akka kalesini savunup Napolyon’u mağlup etmesidir.

  • Kurulan bu ordunun masrafları için İrad-ı Cedit hazinesi kuruldu.

KPSS tarih notları için tıklayınız…