Osmanlı Devleti Duraklama Dönemi (17. Yüzyıl)

Duraklama Dönemi Padişahları

  • III. Murat
  • III. Mehmet
  • I. Ahmet
  • I.Mustafa
  • II. Osman (Genç)
  • IV. Murat
  • I. İbrahim
  • IV. Mehmet (Avcı)
  • II. Ahmet
  • II. Mustafa

Duraklama Nedenleri

  • Merkezi otoritenin bozulması
  • Küçük yaştaki padişahların tahta geçmesi
  • Saray kadınlarının devlet yönetimine karışması
  • Saray masraflarının artması
  • Devlet içinde rüşvet ve iltimasın artması
  • Ganimet gelirlerinin azalması
  • Savaşların uzun sürmesi ve mağlubiyetler alınmaya başlaması
  • Beşik ulemalığı sistemi getirilmesi
  • Medreselerden pozitif bilimlerin çıkarılması
  • Kapitülasyonların yaygınlaşması
  • Sık padişah değişiklikleri (cülus bahşişinin artması)
  • Doğal sınırlara ulaşılması
  • Askerin “ocak devlet içindir” anlayışını terk etmesi
  • Avrupa’nın bilimsel ve teknolojik açıdan gelişmesi (Coğrafi Keşifler/ Rönesans)

Siyasi Gelişmeler (Savaşlar ve Antlaşmalar)

Haçova Savaşı (24-26 Ekim 1596)

  • III. Mehmet ordunun başında sefere çıkarak Avusturya ile yapılan savaşı kazanmıştır.
  • Haçova Savaşı batıda kazanılan son meydan savaşıdır.

Ferhat Paşa Antlaşması  (21 Mart 1590)

  • Osmanlı-İran arasında III. Murat Dönemi’nde yapıldı.
  • Doğu’da en geniş sınırlara ulaştık.

Zitvatorok Antlaşması (11 Kasım 1606)

  • I. Ahmet Dönemi’nde Avusturya ile yapıldı.
  • Bu antlaşma ile OSmanlı Devleti Avusturya üzerinde ki üstünlüğü kaybetti.

Vasvar Antlaşması (10 Ağustos 1664)

  • Avusturya’nın Zitvatorok Antlaşması’nı bozması sonucu 1664’te yapılan savaş sonrasında imzalanmıştır.
  • Vasvar Antlaşması ile Osmanlı Devleti Avusturya’dan son kez savaş tazminatı almıştır.

Nasuh Paşa Antlaşması (20 Kasım 1612)

Safevilerle yapılan savaş sonucunda Osmanlı, Ferhat Paşa antlaşması ile aldığı yerleri kaybetmiştir.

Serav Antlaşması (26 Eylül 1618)

Safeviler( İran) Nasuh Paşa antlaşması’nı ihlal ettikleri için 1617-1618 yılları arasında yapılan savaş sonrasında imzalanmıştır.

Hotin Seferi (2 Eylül-9 Ekim 1621)

II. Osman zamanında Lehistan üzerine yapılan seferin başarılı olması sonucunda imzalanan antlaşmadır.

Kasr-ı Şirin Antlaşması (17 Mayıs 1639)

IV. Mehmet Dönemi’nde Bağdat ve Revan seferleri düzenlenmiş; Osmanlı-İran arasında bugün ki sınır hemen hemen belli olmuştur.

Bucaş Antlaşması (18 Ekim 1672)

  • IV. Mehmet’in Lehistan Seferi sonucunda imzalanmıştır.
  • Bucaş Antlaşması ile Osmanlı Devleti en geniş sınırlara ulaşmıştır.

Karlofça Antlaşması (26 Ocak 1699)

  • Osmanlı Devleti ile kutsal ittifaklar arasında yapılmıştır.(Rusya hariç)
  • Batı’da ilk kez geniş ölçüde toprak kaybedilmiştir.
  • Osmanlı Devleti’nde Gerileme Dönemi başlamıştır. Bu geri çekiliş Sakarya Savaşı’na kadar devam etmiştir.

İstanbul Antlaşması (14 Temmuz 1700)

  • Rus delegesinin imza hakkı bulunmadığı için Karlofça Antlaşması imzalanmamıştır.
  • Bir yıl sonra İstanbul antlaşması imzanalandı.
  • Bu antlaşma ile; Azak Kalesi Rusya’ya verildi ve Rusya sürekli elçi bulundurma hakkı elde etmiştir.

17. Yüzyıl İsyanları

İstanbul İsyanları (Merkezi – Yeniçeri)

Nedenleri

  • “Ocak devlet içindir” anlayışı değişti.
  • Cülus ve Ulufe maaşlarının düşük ayarda verilmesi veya geç ödenmesi.
  • Merkezi otoritenin bozulması.
  • Bu isyanlar sonucunda Osmanlı Devleti’nde can ve mal güvenliği kalmamıştır.

Vakay-ı Vakvakiye (Çınar Vakası – IV. Mehmet)

  • II. Osman’ın öldürülmesi

Celali İsyanları (Anadolu)

Nedenleri

  • Köylünün ağır vergiyi ödüyememesi
  • Devletin eyaletlerde merkezi otoriteyi kaybetmesi
  • Tımar Sisteminin bozulması
  • Yöneticilerin halka kötü davranması

Sonuçları

  • Köyden kente göç arttı.
  • Üretim düştü vergi gelirleri azaldı.
  • Boşalan köylere eşkiyalar yerleşti.
  • Anadolu’da can ve mal güvenliği kalmadı.

Gürcü Nebi İsyanı

Kalenderoğlu İsyanı

Canbulatoğlu İsyanı

Eyalet İsyanları

Nedenleri

  • Eyaletlerde devlet otoritesi kalmaması.
  • Devlet yöneticileri halka kötü davranması.  

17. Yüzyıl Islahatları

Genel Özellikleri

  • Kişilere bağlı kalmıştır.
  • Sorunların köküne inilmemiştir.
  • Saray, ulema ve asker karşı çıkmıştır.
  • Avrupa örnek alınmamıştır.
  • Fatih ve Kanuni Sultan Süleyman örnek alınmıştır.
  • Baskı ve şiddet yoluyla benimsetilmeye çalışılmıştır.

III. Mehmet Dönemi (1595 – 1603)

  • Sancak deneyimi yaşayan son padişahtır.
  • Kanuni’den sonra ordunun başında sefere çıkan son padişahtır.
  • Bu dönemden sonra şehzadelerin sancağa gönderilmesi usulü uygulanmamış ve şehzadeler sarayın şimşirlik denen bölümünde tutulmuştur.

NOT: Osmanlı tarihinde sancağa çıkmadan tahta geçen ilk padişah I. Ahmet’tir. Buna bağlı olarak en son sancağa çıkan padişah, III. Mehmet’tir.

I. Ahmet Dönemi (1603 – 1617)

  • “Ekber ve Erşed” sistemi getirildi.
  • Kafesten çıkıp padişah olan ilk devlet adamıdır.
  • İlk defa içki yasağı çıkartan osmanlı padişahıdır.

II. Osman Dönemi (Genç) (1618 – 1622)

  • Osmanlı tarihinde ilk ıslahat yapan padişahtır.
  • Harem dışından ilk evlilik yapan padişahtır.
  • Yeniçeri ocağını kaldırmayı düşündü.
  • Başken İstanbul’u Anadolu’nun bir kentine taşımayı düşündü.
  • Şeyhülislamın yetkilerini kısıtladı.
  • Yedikule zindanlarında idam edildi.

IV. Murat Dönemi (1623 – 1640)

  • Saray kadınlarını devlet yönetiminden uzaklaştırdı.
  • Gece sokağa çıkma yasağı getirildi.
  • İçki ve tütün içimini yasaklamıştır.
  • Kahvehaneleri kapatmıştır.
  • İlk defa şeyhülislam idam ettirmiştir.
  • Kendisine Koçi Bey ve Katip Çelebi risale (rapor) sunmuştur.
  • Avrupa da 30 yıl savaşları yaşanır.
  • İran üzerine biri 1635 diğeri ise 1638 de olmak üzere iki sefer düzenlenmiştir. Yapılan seferler sonucunda Revan ve Bağdat alınmıştır. Bundan dolayı 4. Murat “Bağdat Fatihi” olarak anılmaktadır.
  • Osmanlı Devleti’nde önemli bilim adamları olarak tarihe geçen Lagari Hasan Çelebi ve Hezarfen Ahmet Çelebi yaptıkları uçuş denemeleri ile 4. Murat Dönemi’ne damga vurmuşlardır.
  • Dönemin ünlü şairi ise Nefi’dir. Evliya Çelebi de bu dönemde yaşayan ünlü seyyahtır.

IV. Mehmet (Avcı) (1648 – 1687)

  • En küçük yaşta tahta çıkan padişahtır.
  • 7 yaşında padişah olduğu için padişahlığının ilk yıllarında ülkeyi annesi Hatice Turhan Sultan ve sadrazamlar yönetmiştir.
  • Yönetimi tek başına ele aldıktan sonra sadrazamlığı Köprülü ailesine vermiş, bu isabetli kararla ülke yeniden güçlü hale gelmiştir.
  • Batıda en geniş sınırlara ulaşılmıştır.
  • Yeni Cami ve Mısır Çarşısı yapıldı.

Tarhuncu Ahmet Paşa

  • IV. Mehmed’in sadrazamıdır.
  • İlk defa modern bütçe yapılmıştır.
  • Devletin alacaklarını kişi ve kurumlardan tahsis etmiştir.
  • Saray masraflarını azaltmıştır.

Köprülüler Dönemi

  • Köprülü Mehmet Paşa saraya şartlar öne sürerek geldi.
  • Maliyeyi düzeltti.
  • Yeniçeriyi disiplin altına aldı.
  • Venedik’in Çanakkale’ye uyguladığı ablukayı kaldırdı.
    • Köprülü Fazıl Ahmet Paşa
    • Amcazade Hüseyin
    • Merzifonlu Kara Mustafa Paşa
  • Duraklama içinde yükselme yaşatmışlardır.

NOT: II. Ahmet tahta geçtikten sonra Edirne’de yaşamış ve İstanbul’a gelmemiştir.

NOT: Ordunun başında sefere çıkan son padişah 2. Mustafa’dır. 2. Mustafa Edirne Vakası ile tahttan indi, yerine 3. Ahmet geçti.

NOT: Itri, Evliya Çelebi, Karacaoğlan, Naima bu dönemde yaşamıştır.


KPSS tarih notları için tıklayınız…