Mondros Ateşkes Antlaşması

Mondros Ateşkes Antlaşması Nedir?

Birinci Dünya Savaşı sonunda Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri (İngiltere, Fransa, İtalya) arasında yapılmıştır (30 Ekim
1918).

Osmanlı Devleti’nin içinde bulunduğu durumdan yararlanarak, İtilaf Devletleri’nin kendi aralarında yaptıkları gizli antlaşmalara göre; paylaşımın ve savaş sonrası işgallerin zeminini hazırlamaya yönelik bir antlaşmadır. İtilaf devletlerini, tam yetki ile İngiliz amirali Calthorp, Osmanlı devletini de bahriye nazırı (vekili) Rauf Bey (Orbay) temsil etti. Görüşmeler Limni adasının Mondros limanında Agamemnon zırhlısında yapıldı ve dört gün sürdü.

Mondros Ateşkes Antlaşmasını İmzalayan Heyet

Antlaşma, maddeleri hazır bir şekilde Türk heyetin önüne konuldu. Türk heyeti antlaşmanın risklerini görerek bu maddeleri hafifletmeye çalıştı. Ancak karşı heyet görüşmeleri noktalamakla tehdit etti. Sonunda koşulları çok ağır olan Mondros ateşkes antlaşması imzalandı. 31 Ekim günü yürürlüğe giren antlaşma 25 maddeden oluşmuştur.

Mondros Mütarekesi Sonrası İşgal Edilen Yerler

Mondros Ateşkes Antlaşması’nın Maddeleri

  1. Çanakkale ve İstanbul boğazları İtilaf devletlerine açık tutulacak ve Karadeniz’e geçiş sağlanacak, geçiş güvenliğini İtilaf devletleri sağlayacak. Çanakkale ve İstanbul boğazlarının kıyılarında bulunan kaleler İtilaf devletlerince işgal edilecek.
  1. Osmanlı sularındaki tüm mayın tarlalarının, torpido kovanlarının kaldırılması için yardım edilecek.
  1. Karadeniz’deki mayınlara ilişkin tüm bilgiler verilecek.
  1. İtilaf devletleri uyruğu olan savaş tutsaklarıyla, gözaltındaki ya da tutsak Ermenilerin tümü hiçbir koşul öne sürülmeden İtilaf devletlerine teslim edilecek.
  1. Sınırların denetlenmesi ve iç düzenin korunması için gerekli olan birliklerin dışındaki Osmanlı Ordusu hemen terhis edilecek.
  1. Osmanlı kara sularında ya da Osmanlıların işgali altındaki sularda bulunan tüm savaş gemileri teslim edilecek, kolluk ve benzeri amaçlar için gerekli görülebilecek bazı küçük gemilerin dışında, İtilaf devletleri tarafından belirlenecek ve Osmanlı limanlarında gözaltında tutulacak.
  1. İtilaf devletleri herhangi bir stratejik noktayı işgal etme hakkına sahip olacak. (Bu madde ile İtilaf devletleri, Osmanlı topraklarını işgal etme hakkını meşru hale getirmiştir).
  1. Ateşkesin yapıldığı anda Osmanlı işgali altında bulunan tüm liman ve demirleme yerleri İtilaf devletleri gemilerince kullanılacak.
  1. İtilaf devletleri her türlü gemi onarımı için Osmanlı liman ve tersanelerinden yararlanacak.
  1. Toros tünelleri İtilaf devletleri tarafından işgal edilecek.
  1. Kafkasya ve Kuzeybatı İran’da bulunan Osmanlı birlikleri savaş öncesindeki sınırlarına çekilecek.
  1. Tüm telsiz telgraf ve kablo istasyonları İtilaf devletleri tarafından denetlenecek.
  1. Askeri, ticari veya denizle ilgili madde ve malzemelerin tahribi önlenecektir.
  1. İlke gereksinmesi karşılandıktan sonra Osmanlı topraklarında çıkan kömür, akaryakıt ve deniz gereçlerinin fazlası İtilaf devletlerince satın alınacak, bunların hiçbiri dış ülkelere satılamayacak.
  1. Osmanlı denetimi altında bulunan tüm demiryolları İtilaf devletleri tarafından denetlenecek.
  1. Osmanlı garnizonları en yakın İtilaf komutanına teslim olacak.
  1. Trablus ve Bingazi’deki tüm Osmanlı subayları en yakın İtalyan garnizonuna teslim olacaklar.
  1. Trablus ile Bingazi’de Osmanlı işgali altında bulunan tüm limanlar İtalyanlara teslim edilecektir.
  1. Denizci, asker ve sivil tüm Alman ve Avusturyalılar bir ay içinde Osmanlı ülkesinden çıkacak.
  1. İtilaf devletlerine teslim olunmasına dair verilecek herhangi bir karar derhâl yerine getirilecektir.
  1. Terhis Osmanlı kuvvetlerine ait teçhizat, silah, cephane ve araç gereçlerin kullanılma biçimiyle ilgili verilecek yönergeye uyulacak.
  1. Osmanlı savaş tutsaklarıyla askerlik çağı dışında olan sivil tutsakların serbest bırakılması konusu göz önünde bulundurulacak.
  1. Osmanlı Devleti merkezi devletlerle tüm ilişkilerini kesecek.
  1. Altı Ermeni kentinde karışıklık çıkarsa İtilaf devletleri bu kentlerin herhangi bir bölümünü işgal etme hakkını ellerinde tutacaklar.
  1. İtilaf devletleriyle Osmanlı Devleti arasındaki çarpışmalar 31 Ekim 1918 Perşembe gününü yerel saatle öğleden sonra kesilecek.
Mondros Ateşkes Antlaşmasının İmzalandığı Agamemnon Zırhlısı

Mondros Ateşkes Antlaşması’nın Sonuçları

  • Osmanlı Devleti fiili olarak sona ermiştir.
  • Anadolu’nun tüm toprakları işgale açık hale gelmiştir. (7. ve 24. Madde bu işgale zemin hazırlaması amacıyla antlaşmaya konulmuştur.)
  • Ermeniler korunmaya alınmış ve Türkiye’nin doğusunda bir Ermeni Devleti’nin kurulması amaçlanmıştır (Antlaşmanın 24. maddesinde bu durum açıkça ortaya konmuştur).
  • İttihat ve Terakki Partisi, resmi ismini Teceddüt Partisi olarak değiştirmiş ve kendini feshetmiştir.
  • Antlaşma sonrası Musul’a giren İngilizler, ilk fiili işgali gerçekleştirmiştir. (3 Kasım 1918). Akabinde Urfa, Antep ve Maraş’ı işgal ettiler.
  • İtilaf Devletleri donanmalarını İstanbul önlerine getirdiler (13 kasım 1918). İstanbul’un işgali açıkça dile getirilmese de fiili olarak bu işgal gerçekleştirildi.
  • Gelişmeleri takip eden ve yönetimden umudunu kesen Türk milleti yavaş yavaş direniş cemiyetleri oluşturmaya başladı.
  • Mondros Antlaşmasının maddelerini ve Anadolu’nun içinde bulunduğu kaosu lehine çevirmek isteyen azınlıklarda çete faaliyetleri artırıp zararlı cemiyetleri kurmaya başladılar.