III. Murad

Giriş

4 Temmuz 1546 tarihinde II. Selim’in ve Venedik asıllı eşi Nurbanu Sultan’ın en büyük oğlu olarak Manisa’da dünyaya geldi. Çocukluk yıllarını Manisa’da geçiren III. Murad, iyi bir öğrenim görme fırsatı buldu. Farsça ve Arapça gibi dillere ilgi duydu ve kendisini buna benzer alanlarda geliştirdi. Tahta çıktığında 28 yaşındaydı. Osmanlı İmparatorluğu’nda hükümdarlık yapan on ikinci padişah iken aynı zamanda 91. İslam halifesiydi. Osmanlı devletinin en geniş sınırlara ulaştığı ve yükselme döneminin son padişahıydı.

Neredeyse tüm padişahlar gibi o da sanat alanına ilgi duydu. “Muradi” veya “Murad” mahlaslarını kullanarak şiirlerini icra etti. Bununla birlikte hat sanatında usta olan III. Murad ‘ın eserleri Türk Vakıf Hat Sanatları Müzesi’nde sergilenmektedir.

Saltanatı

Sancakbeyliği vazifesini ilk olarak Aydın kentinde tamamladı. Daha sonra da Alaşehir de Sancakbeyliği görevini yerine getirdi. II. Selim ani bir şekilde vefat ettikten sonra oğlu III. Murad, 22 Aralık 1574 tarihinde tahta geçti. Tahta geçtiği gün beş kardeşini birden boğdurttu. II Selim döneminde devletin yönetiminden sorumlu olan Sokullu Mehmed Paşa, III. Murad zamanında aynı aktifliği gösterdi.

Fas’ın Fethi ve İngiltere İlişkileri

1578’de Ramazan Paşa önderliğindeki Osmanlı ordusu Fas’ı fethederek çevredeki Portekizlileri etkisiz hale getirdiler. III. Murad döneminde Venedik, Ceneviz ve Fransız gemilerine kapitülasyon (ayrıcalık) tanınıyordu. İngiltere ve İrlanda Kraliçesi olan I. Elizabeth aynı ayrıcalıkların kendi devletlerine de tanınması isteğini III. Murad’a iletti. Bunun üzerine İngiltere ve Osmanlı Devleti arasındaki ilişkiler kuvvetlendi. İngiltere Devleti’ne ilk imtiyaz tanındıktan sonra I. Elizabeth İstanbul’a sürekli bir elçi göndertti.

Doğuya Düzenlenen Seferler

Safevi Devleti’nin üçüncü hükümdarı ve aynı zamanda I. Tahmasb’ın oğlu II. İsmail’in ölümü üzerine Safevi Devleti’nde taht kavgaları başlamıştı. Bundan dolayı yönetimde zayıflama görüldü. Bunu fırsat bilen Osmanlı Devleti Safevi ile mücadeleye girişti. III. Murad döneminde Safevi Devleti ile Osmanlı Devleti arasında yaşanan ilk savaş 1577 yılında başladı ve 1589’da sona erdi. Mücadeleler tam olarak on iki yıl devam etti. Özdemiroğlu Osman Paşa önderliğindeki Osmanlı kuvvetleri 9 Ağustos 1578’de Çıldır Meydan Savaşı’nı kazanarak Safevileri yenilgiye uğrattı. Uzun süre geçmeden Gürcistan topraklarının tamamı Osmanlı himayesine girdi.

21 Mart 1590’da Safevi Devleti’nin isteği ile Ferhat Paşa Antlaşması imzalandı. Bu antlaşma sayesinde iki devlet arasında barış sağlandı ve Tebriz, Karadağ, Gürcistan, Şirvan ve Dağıstan kesin bir şekilde Osmanlı Devleti’ne katıldı.

Sokullu Mehmet Paşa’nın Ölümü

Osmanlıda gölge padişah olarak bir döneme damgasını vuran Sokullu Mehmed Paşa, yönetimde gösterdiği faaliyetler nedeniyle saray çevresinde ve birçok kesimde tepkileri üzerine çekmeye başlamıştı. III. Murad ise Sokullu’nun idaresinden hoşnut olmayanlarla işbirliği içindeydi. 11 Ekim 1579 tarihinde, ikindi divanı çıkışında, derviş kılığına giren biri tarafından hançerlenerek ağır yaralandı. Bu yaralanma neticesinde kurtarılamayarak öldü. Suikastin neden ve kim tarafından yaptırıldığı çözülemedi. Bu ölüm Osmanlı devletinin duraklama dönemine girmesinde etkili olmuştur.

Avusturya Sorunu

Avusturya Arşidüklüğü ile yapılan barış antlaşması 1593’te Avusturya tarafından bozuldu. Telli Hasan Paşa’nın “Uskok” adı verilen çeteleri yok etme girişimi Avusturya tarafından harp nedeni olarak kabul edildi. Avusturya Arşidükü ve Kutsal Roma İmparatoru olan II. Rudolf, Osmanlı Devleti’ne karşı ödemekle yükümlü olduğu vergiyi kesti. Sırp asıllı Osmanlı Devlet adamı Telli Hasan Paşa, 1593’te Siska kalesini abluka altına aldı. Siska kalesinin kuşatılması sırasında Telli Hasan Paşa, Hersek Sancakbeyi ve birçok asker hayatını kaybetti.

Bir zamanlar Osmanlı Donanması’nın kaptan-ı deryası olan Sinan Paşa’nın (Sinanüddin Yusuf Paşa) önderliği ile 1593’te Avusturya Arşidüklüğüne resmen savaş ilan edildi. 1593-1606 yılları arasında meydana gelen Osmanlı-Avusturya Savaşı, I. Ahmet döneminde imzalanan Zitvatorok Antlaşması (11 Kasım 1606) ile son buldu.

III. Murad Dönemindeki Mimari Faaliyetler

Osmanlı Devleti’nin yönetiminde geri planda kalmayı tercih eden III. Murad, Osmanlı topraklarının imarlaşmasını sağlayan faaliyetlere öncelik verdi. Azapkapı Sokullu Camii, İzmit Pertev Paşa Camii, Ilgın Lala Mustafa Paşa Camii, Üsküdar Eski Valide Camii ve Külliyesi, Şemsi Ahmed Paşa Camii ve Medresesi, Manisa Muradiye Camii III. Murad’ın Mimar Sinan’a yaptırttığı eserlerden bazılarıdır.

Ölümü

III. Murad, 16 Ocak 1595 tarihinde İstanbul’da dünyaya gözlerini yumdu. Ölüm sebebi konusunda tarihçilerin farklı görüşleri bulunmaktadır. Padişahın hekimi, III. Murad’ın ölüm sebebini böbreklerindeki hastalık olarak açıklamıştır. Ancak prostat kanseri, felç gibi hastalıklarında padişahın ölümüne sebep olduğu kimi tarihçiler tarafından ifade edilmektedir.

21 sene süren saltanatı son bulan III. Murad vefat ettiğinde 49 yaşındaydı. Sultan III. Murad’ın türbesi Ayasofya Camii’sinin bahçesinde yer alır. III. Mehmed babasının ölümü üzerine 27 Ocak 1595 tarihinde Osmanlı İmparatorluğu’nda hükümdarlık yapan on üçüncü padişah olarak tahta geçti.