Gregor Mendel

Genetik biliminin kurucusu. Avusturyalı botanikçi ve din adamı (1822-1884).

22 Temmuz 1822’de dönemin Avusturya İmparatorluğu’na bağlı olan Heinzendorf kentinde doğdu. Babası asker, annesi bahçıvanın kızıydı. Küçük bir çiftlikleri vardı. 11 yaşına kadar bu bölgede eğitimini tamamladı. Öğretmeninin ailesine tavsiyesiyle Troppau’daki ortaokula gönderildi. 1840’ta buradaki eğitimini başarıyla tamamladı. Mezuniyetinin ardından Olmütz Üniversitesi Felsefe Enstitüsü’nde iki yıllık programa kaydoldu. Burada, özellikle fizik ve matematik derslerinde çok başarılı oldu. Ayrıca boş zamanlarında para kazanmak için özel ders verdi. Mendel, bu dönemde ağır depresyon nöbetlerinden muzdaripti, tüm bunlara rağmen 1843’te programdan mezun oldu.

Mezuniyetinin ardından babası ona aile çiftliğini devralmasını istedi. Ancak Mendel buna karşı çıkarak din adamı olmaya karar verdi. Brno’daki St. Thomas Manastırı’nda Augustinian tarikatına katıldı. Bu tarikatta Gregor adını aldı. O dönemde manastır, bölgenin kültür merkeziydi. Mendel, burada bulunan kapsamlı kütüphaneye erişim ve deney yapma imkanı buldu. 1851’de bilim alanındaki çalışmalarına devam etmesi için manastır tarafından Viyana Üniversitesi’ne gönderildi. 1853’te Viyana Üniversitesi’ndeki çalışmalarını tamamladıktan sonra Brno’a döndü. 

1854’te bitki melezlerinde kalıtsal özelliklerin aktarımını araştırmaya başladı. Kalıtsal özelliklere ilişkin bu dönemdeki genel kabul; herhangi bir türün yavrularının kalıtsal özelliklerinin, “ebeveynlerde” mevcut olan özelliklerin yalnızca seyreltilmiş karışımı olduğu yönündeydi. Bir melezin yeni biçimler yaratamayacağı görüşü egemendi. Mendel sekiz yıl boyunca binlerce bitki üzerinde araştırmasını sürdürdü (1856 – 1863).

Mendel’in en çok üzerinde durduğu bitki “bezelye”ydi. Çünkü bezelyeler çeşitliliği çok olan, hızlı ve kolay üreyebilen bir bitkiydi. Zıt özelliklere sahip 7 çifti çapraz dölledi. Bunun sonucunda Mendel’in ifadesiyle, bir özellik baskın bir özellik çekinik olarak ortaya çıktı. Bununla birlikte, bu melezlerden yetiştirdiği sayısız soyda, resesif karakter yeniden ortaya çıktı ve baskın olan yavruların resesifi taşıyan yavrulara oranı 3’e 1 oranına çok yakındı. Mendel, 1865’te çalışmalarından elde ettiği sonuçları “Bitki Melezleri Üzerine Deneyler” başlığı altında yayınlandı. Mendel, bu eseriyle genetiğin kurucusu oldu. Fakat eseri 1900 yılına kadar ilgi uyandırmadı. Mendel, bu yüzden dini görev alarak bilimden uzaklaştı (1868). Onun bulduğu kalıtım kanununa sonradan kendi adı (Mendel kanunları) verildi. Son döneminde tamamen içe kapanan Gregor Mendel, 6 Ocak 1884’te 61 yaşında öldü.