Erzurum Kongresi

Mondros ateşkes antlaşmasının 24. maddesine göre, Doğu Anadolu’da altı ilde (Erzurum, Van, Bitlis, Harput, Diyarbakır, Sivas) karışıklık çıkarsa, İtilaf devletleri bu illerin herhangi bir bölümünü işgal edebilecekti. Burada büyük bir Ermenistan kurulmak istendiği açıkça anlaşılıyordu. Ayrıca memleketin ve yönetimin içinde bulunduğu ahval halkta endişeye sebep oluyordu.

Bu çerçevede Erzurum Kongresi, 23 Temmuz–7 Ağustos 1919 tarihleri arasında, Doğu ve Kuzeydoğu Anadolu vilayetlerinin bir Ermeni yurdu yapılması iddialarına karşı, bu vilayet halklarının yekvücut olduklarını göstermek maksadıyla Vilayet-i Şarkiye Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti‘nin Trabzon ve Erzurum şubelerinin ortak kararı ile toplandı.

Erzurum Kongresi
Erzurum Kongresi

Bu kongrenin organize edilmesinde ordu ile işbirliği yapılmasına önem verildi. XV. Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir Paşa da bu kararı destekledi. Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşlarının bir kısmı 3 Temmuz 1919’da Erzurum’a geldi. 8/9 Temmuz 1919 gecesi Mustafa Kemal Paşa Müfettişlik görevinden azledildi ve askerlikten istifa etti. Mustafa Kemal’in görevinden ayrılarak cemiyete üye olması da Erzurum Kongresinin toplanmasını kolaylaştırdı. Ayrıca iki kişi kongre delegeliğinden istifa ettirilerek, Mustafa Kemal Paşa ve Rauf Bey’in kongreye delege olarak katılımları sağlandı.

Kongre, bir ilkokulun küçük salonunda Erzurum, Bitlis, Sivas, Trabzon, Van illerinden gelen 54 üyenin katılmasıyla toplandı. Elazığ, Diyarbakır ve Mardin’den seçilen delegeler, yöneticiler tarafından gönderilmedi. Kongre başkanlığına oybirliği ile seçilen Mustafa Kemal, açılış konuşmasında genel durumu özetleyerek tutulacak yolu gösterdi. On dört gün süren kongrede alınan kararlar kurtuluş mücadelesinin temel dinamiklerini oluşturdu.

Erzurum Kongresinde Alınan Kararlar

  1. Millî sınırlar içinde vatan bir bütündür bölünemez.
  2. Her türlü yabancı işgal ve müdahalesine karşı, millet birlik olarak kendisini müdafaa ve mukavemet edecektir.
  3. Vatanın ve istiklalin muhafaza ve teminine İstanbul Hükûmeti muktedir olmadığı takdirde, gayeyi temin için Anadolu’da geçici bir hükûmet kurulacaktır.
  4. Kuvay-ı Millîye’yi etkin ve millî iradeyi egemen kılmak esastır.
  5. Hristiyan azınlıklara siyasi hâkimiyet ve sosyal dengemizi bozan ayrıcalıklar verilemez.
  6. Manda ve himaye kabul kabul edilemez.
  7. Mebusan Meclisinin derhâl toplanmasına ve hükûmet işlerinin meclisin denetimi altında yürütülmesine çalışılacaktır.
  8. İşgal emeli taşımayan devletlerin yardımları kabul edilecektir.

Erzurum Kongresi dağılmadan önce, Mustafa Kemal, Rauf Bey ve Bekir Sami Beyin de içinde bulunduğu dokuz kişilik bir Temsil Heyeti seçti. Kongrede alınan kararlar, kamuoyuna açıklandı ve İstanbul’daki işgal kuvvetleri temsilcilerine bildirildi. Erzurum Kongresi, her yönden çok önemli sonuçlar sağlamıştır. Bu kongrede ancak millî sınırlar içinde bir vatan olabileceği, tam bağımsızlığın sağlanması için uğraşılacağı, azınlıklara hiçbir şekilde ayrıcalık verilmeyeceği kesin olarak belirtilmiştir. Bu kararlar Sivas Kongresinde bütün ülkemiz için geçerli olmuştur.

Kaynak